fa نقش و تأثیر عوامل زمینه‌ای در احراز رابطه سببیّت؛ با نگرشی به حقوق کامن‌لو حقوق پزشکی Medical Law مقاله پژوهشی Research Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="font-size:16px;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">عوامل زمینه‌ای به ویژگی‌های جسمانی، روانی یا اعتقادی اطلاق می‌شوند که به‌صورت ذاتی، ارثی یا عرضی در اشخاص نمایان است، مانند پیری، ناتوانی، بیماری و ...؛ این عوامل در کنار اسباب خارجی می‌توانند در وقوع جنایت، نقش‌آفرین یا تسریع‌کننده باشند. عوامل زمینه‌ای ذیلِ قواعد مربوط به تعدد اسباب یا اجتماع مسبب و مباشر که قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲) راهکارهایی نسبت به آن‌ها دارد، قرار نمی‌گیرند. سکوت قانون، موجب گردیده که دادگاه‌ها در موارد تداخل عوامل زمینه‌ای با قصور یا تقصیر مرتکب، براساس نظریه‌های کارشناسی کمیسیون‌ها و هیأت‌های پزشکی، سهمی از نتیجه را برای بزه‌دیده در نظر بگیرند. در حقوق کامن‌لو، با استناد به قاعده جمجمه ظریف و اینکه مرتکب باید بزه‌دیده خود را همان‌گونه که هست، بپذیرد، نقشی برای عوامل زمینه‌ای در زنجیره سببیّت قائل نبوده و مرتکب را مسؤول پیامدهای رفتار خویش می‌شناسند.</span> <span lang="FA">با این‌حال، در صورت شمول جنایت عمدی بر رفتار مرتکب، عوامل زمینه‌ای نادیده گرفته می‌شوند و چالش، ناظر به جنایات غیرعمدی است. با توجه به بند (پ) ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی و تبصره ۲ آن، چنانچه مرتکب با آگاهی و توجه نسبت به وضعیت زمینه‌ای بزه‌دیده، رفتاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت گردد، جنایت، عمدی است. با این توصیف، اگر رفتار بدون آگاهی و به‌صورت غیرعمدی (با تقصیر) واقع شده و در عمل موجب گردد که عامل زمینه‌ای، نتیجه را تشدید یا تسریع نماید، مرتکب به‌طور کامل مسؤول است. </span><span lang="AR-SA"><span style="color:#222222">در صورت تداخل عوامل زمینه‌ای و اسباب خارجی، اگر میان رفتار و نتیجه، رابطه سببیت باشد، در آن‌صورت، با فرض تقصیر مرتکب، نتیجه صددرصد منتسب می‌شود. درصدبندی و دادن سهمی از نتیجه به عوامل زمینه‌ای فاقد وجاهت قانونی است.</span></span> <span lang="FA"><span style="color:#222222">البته، اگر </span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:#222222">نتیجه زیان‌بار، ناشی از</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA"><span style="color:#222222">ذات عامل زمینه‌ای یا عارضه معمول و قابل پیش‌بینی باشد، مرتکب، ولو آنکه مقصر باشد، به دلیل فقدان سببیّت، مسؤول شناخته نمی‌شود.</span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:2;"><span style="color:black">Contextual<b> </b>factors comprise physical, mental or belief-based characteristics that are apparent in a person inherently, hereditarily or temporarily, such as old age, disability, illness, etc.;</span> <span style="color:black">these factors, along with external factors, might play a role or accelerate in commission of felony. These factors have not been included under the rules relating the multiplicity of causes, which the Islamic Penal Code (2012) illustrates.</span> <span style="color:black">This ambiguity has led the courts to allocate a part of the result to the victim in accumulation of contextual factors and negligence/recklessness of the perpetrator according to the expertise comments of medical commissions and medical boards.</span> <span style="color:black">In common law, according to the Thin Skull Rule, which provides the offender must take his victim as he find him, no impact shall be considered for the contextual factors in the chain of causation. Therefore, the perpetrator shall be held responsible for his acts. Even though in intentional murder/battery the contextual factors have no effect, the challenge arises in manslaughter or unintentional battery.</span> <span style="color:black">According to Paragraph (c) of the Article 290, Islamic Penal Code and thereof Note 2, if the perpetrator, knowing and paying attention to the status of the victim, commits an action that typically leads to death or bodily harm, the felony is intentional. Otherwise, if the conduct occurs unaware, negligently or recklessly and a contextual factor intensifies or accelerates the result, the perpetrator is fully responsible. In case of overlap of contextual factors and external causes, if causal connection between the behavior and the result is established, the result will be fully assigned to the perpetrator if he acts negligently/recklessly.</span> <span style="color:black">Apportioning a share of the result to contextual factors holds no legal basis. Clearly, if the harmful result has been caused by some contextual or usual and predictable factors, the perpetrator, even being faultful, will not be held responsible due to the lack of<b> </b>causation.</span></span></span></span></div> عوامل زمینه‌ای, جمجمه ظریف, سببیّت, تقصیر, بزه‌دیده Contextual factors, Thin skull rule, Causation, Fault, Victim 140 150 http://sjfm.ir/browse.php?a_code=A-10-1949-4&slc_lang=fa&sid=1 Hadi Rostami هادی رستمی h.rostami@basu.ac.ir 110031947532846009276 0000000343834331 Yes Law Department, Humanities Faculty, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Azar Kalantari آذر کلانتری lawyer.kalantari6@gmail.com 110031947532846009277 110031947532846009277 No Law Department, Center Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران