fa تحلیل عوامل انسانی، محیطی و زمانی مرتبط با شدت تصادفات مرگبار شهری در استان اصفهان طی سال‌های 1397 تا 1399 اپيدميولوژی قانونی Forensic Epidemiology مقاله پژوهشی Research Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:16px;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="background:white">مقدمه:</span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="background:white"> تصادفات رانندگی منجر به فوت یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر زودرس در ایران است. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل انسانی، محیطی و زمانی مرتبط با شدت تصادفات مرگبار در معابر درون‌شهری استان اصفهان انجام شد.</span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="background:white">روش بررسی:</span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="background:white"> این مطالعه مقطعی بر روی ۱۰۲۳ تصادف منجر به فوت ثبت‌شده توسط پلیس راه استان اصفهان (جامعه هدف) در بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ انجام شد. نمونه‌گیری به‌صورت سرشماری (تمام موارد ثبت‌شده) بود. معیار ورود شامل تصادفات منجر به فوت در راه‌های درون‌شهری و معیار خروج شامل تصادفات برون‌شهری، منجر به جرح، یا خسارتی بود. داده‌ها از فرم‌های استاندارد پلیس راه (ابزار جمع‌آوری) استخراج و در نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="background:white">SPSS</span></span><span lang="AR-SA"><span style="background:white"> نسخه<b> </b>۲۷ وارد شدند. شدت تصادفات به دو دسته فوتی شدید (فوت فوری یا چندگانه) و متوسط (فوت غیرفوری یا تکی) تقسیم شد. تحلیل‌ها با استفاده از آزمون کای‌اسکوئر و رگرسیون لجستیک چندمتغیره (به روش گام‌به‌گام) در سطح معناداری ۰.۰۵ انجام شد.</span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="background:white">یافته‌ها</span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="background:white">: در بررسی علل تامه مؤثر در بروز تصادف منجر به فوت، &quot;عدم توجه به جلو&quot; با ۳۸۸ مورد (۳۷.۹ درصد)، &quot;تخطی از سرعت مجاز&quot; با ۲۱۹ مورد (۲۱.۴ درصد) و &quot;عدم رعایت نکات ایمنی&quot; با ۱۷۵ مورد (۱۷.۱ درصد) به ترتیب بیشترین سهم را به خود اختصاص دادند</span></span><span dir="LTR"><span style="background:white">.</span></span><span style="background:white"> نتایج آزمون کای‌اسکوئر نشان‌دهنده وجود ارتباط آماری معنادار میان شدت تصادف و متغیرهای سال وقوع، روز هفته، ساعت شبانه‌روز، سن، جنس، وضعیت روشنایی محیط، نوع وسیله نقلیه غیرمقصر و علت تامه حادثه بود (۰.۰۵></span><span dir="LTR"><span style="background:white">P</span></span><span lang="AR-SA"><span style="background:white">).</span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA"><span style="background:white">&nbsp;<b>نتیجه‌گیری</b>: شدت تصادفات مرگبار شهری در استان اصفهان عمدتاً تحت تأثیر ترکیبی از عوامل انسانی (به‌ویژه حواس‌پرتی راننده و آسیب‌پذیری جنسیتی)، محیطی (تاریکی شب) و زمانی (پیک ترافیکی پنج‌شنبه) قرار دارد. برنامه‌های پیشگیری باید به‌طور همزمان بر کاهش حواس‌پرتی، تقویت روشنایی و نظارت شبانه، و اجرای اقدامات ایمنی ویژه در روزهای پایان هفته متمرکز شوند</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="font-size:14px;"><span style="color:#000000;"><b><span style="background:white">Introduction:</span></b><span style="background:white"> Road traffic fatalities remain one of the leading causes of premature death in Iran. This study aimed to investigate the human, environmental, and temporal factors associated with the severity of fatal crashes occurring on urban roads in Isfahan Province.</span><br> <b><span style="background:white">Methods:</span></b><span style="background:white"> A population-based cross-sectional study was conducted using all 1,023 fatal traffic crashes registered by the Isfahan Traffic Police on urban roads between 2018 and 2020. Cases were identified through census sampling. Data were extracted from standardized police report forms and analyzed using chi-square tests and stepwise multivariable logistic regression in SPSS version 27.</span><br> <b><span style="background:white">Results:</span></b><span style="background:white"> The most frequent definitive causes of fatal crashes were driver inattention (n=388, 37.9%), excessive speed (n=219, 21.4%), and failure to observe safety precautions (n=175, 17.1%). Chi-square tests revealed significant associations between high-severity crashes and year of occurrence, day of the week, time of day, age, gender, lighting conditions, type of non-culpable vehicle, and primary crash cause (P<0.05).</span><br> <b><span style="background:white">Conclusion:</span></b><span style="background:white"> The severity of fatal urban crashes in Isfahan Province is primarily driven by the interplay of human factors (especially driver inattention and gender-specific vulnerability), environmental factors (nighttime darkness), and temporal factors (Thursday traffic peaks). Preventive strategies should simultaneously target distraction reduction, enhanced nighttime illumination and enforcement, and implementation of Thursday-specific safety measures to reduce immediate and multiple fatalities.</span></span></span></span></span></div> تصادفات ترافیکی, شدت جراحت, عوامل خطر, رانندگی خودرو, توجه و حواس Accidents, Traffic, Wounds and injuries, Risk factors, Automobile driving, Attention 156 163 http://sjfm.ir/browse.php?a_code=A-10-2128-7&slc_lang=fa&sid=1 Mahbubeh Hojati محبوبه حجتی m.hojati12345@gmail.com 1100319475328460011123 1100319475328460011123 No Student Research Committee, Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Public Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Maziyar Mollaei Pardeh مازیار مولایی پارده maziyarmollaea@yahoo.com 1100319475328460011124 1100319475328460011124 Yes Department of Health Management, School of Management and Medical Information Sciences, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران