|
تشخیص روانپزشکی قانونی و مسئولیت کیفری: تحلیل کارکردی ماده ۱۴۹ قانون مجازات اسلامی در پرتو ارزیابیهای نوین
|
محمد خانی*  |
| استادیار گروه حقوق جزا و جرمشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران ، mohammad.khani@iau.ac.ir |
|
|
چکیده: (56 مشاهده) |
اهداف: ماده ۱۴۹ قانون مجازات اسلامی عدم مسئولیت ناشی از اختلال روانی را به فقدان اراده یا قوه تمییز در زمان جرم پیوند میدهد؛ حال آنکه طبقهبندیهای روانپزشکی برای تشخیص بالینی طراحی شدهاند. هدف پژوهش، تعیین حدود ارزش تشخیص روانپزشکی قانونی در اجرای ماده ۱۴۹ و استخراج مؤلفههای گزارش کارشناسی قابل کنترل قضایی بود.
روشها: مطالعه با تحلیل کیفی اسنادی و رویکرد حقوقی ـ روانپزشکی انجام شد. پیکره نهایی شامل ۳۵ منبع، مشتمل بر ۲۸ مقاله داوریشده و ۷ منبع قانونی یا حرفهای بود. دادهها در چهار محور تشخیص، بازسازی زمان جرم، اختلال کارکردی و انطباق با معیار قانونی کدگذاری شدند.
یافتهها: تشخیص اختلال بهتنهایی فقدان مسئولیت یا شدت آسیب ظرفیتهای حقوقی را ثابت نمیکند. ضعفهای اصلی ارزیابی، غلبه عنوان تشخیصی، فاصله زمانی معاینه با جرم، اختلاف نظر کارشناسان و نبود قالب استاندارد برای توضیح رابطه علائم و رفتار است. شواهد از بازسازی گذشتهنگر، دادههای جانبی، تحلیل کارکردی و بیان صریح محدودیت و میزان اطمینان حمایت میکنند.
نتیجهگیری: معیار کارکردی ماده ۱۴۹ ظرفیت انطباق با دانش نوین روانپزشکی را دارد؛ نیاز اصلی، استانداردسازی تبدیل تشخیص به نظر کارشناسی حقوقاً مرتبط است. دستورالعمل ملی ارزیابی مسئولیت کیفری باید بر تشخیص، بازسازی زمان جرم، سنجش کارکرد و انطباق قضایی استوار شود.
|
|
| واژههای کلیدی: روانپزشکی قانونی، دفاع جنون، اختلالات روانی |
|
|
|
نوع مقاله: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
حقوق پزشکی دریافت: 1405/6/13 | ویرایش نهایی: 1405/8/30 | پذیرش: 1405/8/30
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|